Hoe reëel is een vertrek van Groot-Brittannië uit de EU?

Gepubliceerd in Internationale Spectator, het magazine van de Nederlandse denktank Clingendael

  

Na maanden van onderhandelingen hebben de Britse premier David Cameron en de andere Europese regeringsleiders een akkoord[1] bereikt over een reeks wijzigingen in EU-verdragen. Met dat akkoord moet Cameron de Britse bevolking ervan overtuigen in de EU te blijven in aanloop naar het referendum dat 23 juni a.s. zal plaatsvinden.

De overeengekomen hervormingen

De bedongen hervormingen[2] zijn[3] niet zomaar cosmetisch. Toch betekent dit geen fundamentele verandering in de relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Cameron vroeg tijdens de onderhandelingen grosso modo om drie zaken: meer macht voor het nationale beleidsniveau; grotere bescherming voor de niet-eurolidstaten; en een transformatie van de EU als bemoeizuchtige regelneef naar een anti-protectionistische vazal.

Over dat laatste punt kunnen we kort zijn; het enige wat Cameron op dat vlak voor elkaar kreeg, was een aantal beloftes, zoals het voornemen om administratieve overlast te verminderen of om obstakels in de diensten-, digitale of energiesector weg te nemen.

Lidstaten krijgen wel effectief meer controle over het toelagebeleid voor werknemers uit andere EU-lidstaten. Dit was een grote zorg voor Groot-Brittannië, omdat werknemers uit andere lidstaten een soort subsidie kunnen krijgen – van soms tot wel 10.000 euro per jaar – wanneer ze een baan aan de andere kant van het kanaal vinden. Om tijdelijk minder van deze “in-work benefits” toe te kennen aan EU-migranten, moet een Europese richtlijn veranderen. Critici van Cameron merkten uiteraard op dat het Europees Parlement op dit punt nog wel eens roet in het eten zou kunnen gooien.

Bovendien zou het Europees Hof van Justitie de nieuwe richtlijn in strijd met het Europees Verdrag kunnen achten. Deze kwestie hangt samen met de oneindige discussie over in hoeverre nieuwkomers op de Britse arbeidsmarkt, die nog geen belastingen betalen, zich in dezelfde positie als Britse belastingbetalers mogen bevinden.

Daarnaast krijgen landen – opnieuw via het veranderen van een (sociale) Europese richtlijn – de mogelijkheid om de duur van de kinderbijslag aan te passen voor kinderen van EU-migranten die in een andere lidstaat wonen dan hun ouder. Naast Groot-Brittannië hebben ook Duitsland, Nederland en de politieke partij N-VA in België interesse getoond om die mogelijkheid te benutten.

Een symbolisch belangrijke verandering is de mogelijkheid voor nationale parlementen om Europese besluitvorming te blokkeren. Wanneer binnen twaalf weken 55% van de nationale parlementen in de EU protest aantekent tegen een bepaald voorstel, zal de Raad – het EU-orgaan waarin de nationale regeringen samenkomen – dat voorstel laten sneuvelen of aan de zorgen van nationale parlementsleden voldoen;.[4] 55% is een hoge grens, die bovendien hoger ligt dan de noodzakelijke 35% om binnen de Raad beslissingen te blokkeren. Dit mechanisme zal dus mogelijk niet snel worden ingezet. Toch is met deze verandering een belangrijk precedent geschapen waarbij nationale parlementen een veto krijgen binnen het Europees besluitvormingsproces.

Een laatste wijze waarop de soevereiniteit van lidstaten wordt versterkt[5] – al is het misschien symbolisch[6] – is door een ‘verduidelijking’ aan te brengen van een passage in het EU-verdrag. De zinsnede in het verdrag[7] waarin wordt bepleit een “ever closer union[8]” na te streven, mag niet meer worden aangewend om meer invloed voor het EU-beleidsniveau te rechtvaardigen.

Dat heeft het Europees Hof van Justitie de afgelopen jaren immers vaak gedaan.[9] Het akkoord over dit punt, dat geldt voor alle 28 lidstaten, kwam er na fel verzet van België.[10] Ondanks de aanwezigheid in de regering van de Vlaamse-nationale en “euro-realistische” N-VA, brachten een handvol Belgische topambtenaren het akkoord met Cameron dus in gevaar. Dat is jammer, want zonder akkoord bestaat een veel grotere kans dat de Britten de EU zouden verlaten. Zo’n gebeurtenis zou wel eens een domino-effect teweeg kunnen brengen.

Als er één land is dat belang heeft[11] bij[12] voldoende steun voor het Europese project, is het België, het land dat de EU-instellingen huisvest. Ook de Nederlandse regering heeft geen overdreven ijver getoond om Cameron te helpen, maar werkte een overeenkomst ook niet tegen. Belgische EU-fans zouden wel eens meer dankbaarheid mogen tonen ten opzichte van Cameron. Hij is de enige Europese regeringsleider die op zijn minst een poging doet de kloof tussen de publieke opinie en de EU te dichten.

Ondanks de aanpassingen is het Europees Hof van Justitie opnieuw verantwoordelijk voor de interpretatie van de passage over een “ever closer union”. Daarom zal bij de eerstvolgende gelegenheid de verduidelijking nog eens specifiek via een opt-out voor het Verenigd Koninkrijk in het EU-Verdrag worden[13] ingeschreven.

Als er één land is dat belang heeft bij voldoende steun voor het Europese project, is het België, het land dat de EU-instellingen huisvest

Tot slot zijn de regeringsleiders ook tot een akkoord gekomen over een bescherming voor niet-eurolidstaten. De lidstaten met een eigen munt krijgen geen vetorecht over monetaire besluitvorming, maar wel de mogelijkheid geschillen over financiële regelgeving naar een hoger – politiek – niveau te tillen: de Europese Staats- en Regeringsleiders.

Groot-Brittannië vreest namelijk uitsluiting. Als oplossing voor de eurocrisis werd de zogenoemde ‘bankenunie’ in het leven geroepen. Dat is een financieel regelgevend kader, specifiek voor – voornamelijk – eurolanden, en het loopt parallel aan het financieel regelgevend kader voor de gehele EU. Groot-Brittannië vreest dat banken uit België, Nederland, Duitsland en Frankrijk op een bepaald moment hun politici onder druk zullen zetten om concurrenten uit bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk, Polen en Zweden niet langer actief te laten deelnemen binnen de eurozone, zolang ze niet voldoen aan de extra vereisten voor eurolanden.

Op die manier zou de bankenunie protectionistisch functioneren en de Europese interne markt bedreigen. Dit zou allereerst uitwerking hebben op het kapitaalverkeer en daarna overslaan op goederen-, personen en dienstenverkeer. In die zin was het Britse standpunt zeer pro-Europees en verhinderde het voorstel dat ‘de euro’ de Europese Unie zou ondermijnen. Het is zonde dat er geen strengere maatregelen werden genomen, maar nu is er tenminste een procedure om dit risico tegen te gaan.

Kan dit akkoord de Britten overtuigen?

Of dit akkoord leidt tot een goede uitkomst, valt nog te bezien. De voorstanders van een EU-lidmaatschap wijzen erop dat nu bewijs is geleverd dat kleine, maar reële hervormingen van de EU werkelijk mogelijk zijn. Daarnaast zou deze deal ervoor zorgen dat het hoogtepunt van ‘EU-bemoeienis’ is bereikt.

De Britse tegenstanders van de EU zullen hier tegen inbrengen dat de deal niet voldoende juridisch bindend is, met als gevolg een obscure discussie over de verhouding tussen internationaal en Europees recht. Zij geven aan dat zelfs na het dreigement met een referendum over een Brexit, Cameron slechts een ‘mager’ akkoord kon binnenhalen. Bovendien onderbouwt de voorspelling van Citigroup[14] dit argument: de kans op een Brexit is met 30-40% nu hoger dan voor de deal (20-30%), terwijl de bedoeling was dat het akkoord mensen zou overtuigen vóór de EU te stemmen.

De peilingen geven aan dat het een nek-aan-nek race wordt, waarbij het ‘remain’-kamp en het ‘leave’-kamp ongeveer gelijk[15] opgaan. Het aantal voorstanders van een Brexit stijgt en ze zijn meer geneigd[16] om te stemmen. Bovendien is nog bijna 20% van de kiezers onbeslist. De gokkantoren geven op dit moment nog het voordeel[17] aan ‘remain’.

Moet Groot-Brittannië wel in de EU blijven?

De voorstanders van vrijhandel en vrije-marktbeleid op het Europese continent willen de Britten er overduidelijk bijhouden. Voor hun Britse bondgenoten is dat echter veel minder evident.

Voor de Britse vrije-marktdenkers die voor een Brexit zijn, is de Europese Unie met haar overregulering een zinkend schip dat ze zo snel mogelijk willen verlaten. De vrees dat de EU steeds meer een verlengstuk van de eenheidsmunt wordt, is de voornaamste reden voor de Britse onrust die tot het referendum leidde. De euro wordt in Londen als een immense mislukking beschouwd.

De vroegere gouverneur van de Britse Central Bank, Mervyn King, waarschuwt[18] in zijn nieuwe boek dat de euro “een conflict heeft gecreëerd tussen een gecentraliseerde elite aan de ene kant en de democratische krachten op het nationale niveau aan de andere kant”. “Dit is bijzonder gevaarlijk”, meent hij. King besluit dat voor een aantal lidstaten “het verlaten van de eurozone misschien wel de enige weg is om economische groei en volledige werkgelegenheid te bereiken”.

De euro wordt in Londen als een immense mislukking beschouwd

Juist omwille van de eenheidsmunt is het voor de Britten misschien een goed idee lid te blijven van de Unie. Een recente poging van de Europese Centrale Bank om grote spelers op het vlak van financiële “clearing” te verplichten[19] van Londen naar de eurozone te verhuizen – als ze transacties in euro’s willen blijven afhandelen – werd in de kiem gesmoord[20] na fel protest van de Britse regering. Zij zag dit als een protectionistische poging om “business” af te nemen van Londen.

Dankzij EU-lidmaatschap kon deze actie worden verhinderd. Als zich dus inderdaad een economisch protectionistisch machtsblok vormt op het continent, is het geen slecht idee voor het Verenigd Koninkrijk een voet tussen de deur te houden. Om dezelfde reden zien[21] mensen als de Belgische econoom Paul De Grauwe – die liefst nog meer transfers en onderlinge bemoeienis willen binnen de eurozone – de Britten graag zo snel mogelijk vertrekken – ook al lost dit de diepe onenigheid binnen de muntunie uiteraard niet op.

Wat gebeurt er na het referendum?

Indien de Britten zouden besluiten in de EU te blijven, doen ze dat waarschijnlijk met niet meer dan 60% van de stemmen. Volgens het onderzoeksbureau Comres is dat percentage nodig om de discussie voor de komende jaren echt te beslechten. Bij een nipte overwinning van het ‘remain’-kamp is het dus waarschijnlijk dat de Britse misnoegdheid over de koers van de EU blijft voortduren. Ook de Schotse vraag naar onafhankelijkheid bleef prominent aanwezig nadat in een referendum[22] in 2014 maar liefst 44,7% van de Schotten voor onafhankelijkheid kozen.

Indien de Britten stemmen om de EU te verlaten, zal de regering het befaamde ‘artikel 50’[23] van het Europees Verdrag activeren.[24] Dat verdrag voorziet een periode van twee jaar waarbinnen de status quo wordt gehandhaafd en beide partijen de tijd krijgen om een nieuwe relatie te onderhandelen.[25]

Velen denken dat twee jaar tijd hiervoor te kort is. De Britse regering verwacht zelfs dat wel tien jaar[26] onzekerheid in het vooruitzicht ligt. Sommige voorstanders beweren dat er een tweede referendum zal komen na een stem voor een Brexit. Daarbij zouden de Britten alsnog de kans krijgen in de EU te blijven, maar dan onder betere voorwaarden dan met de huidige deal van Cameron.

Het is onwaarschijnlijk dat Groot-Brittannië een relatie[27] wil zoals die tussen Noorwegen en de EU.[28] De Noren genieten van volledige markttoegang, maar nemen bovendien Europese regels over zonder er invloed over te hebben. Dit is niet wat de “soevereine” Britten beogen. Ze zullen logischerwijze eerder voor het Zwitserse model[29] kiezen. Daarbij wordt bilateraal onderhandeld over welke Europese regels worden overgenomen en welke markten worden opengesteld. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat Zwitserland veel markttoegang heeft verkregen in een tijd toen de EU – de toenmalige Europese Gemeenschap – ervan uitging dat de Zwitsers toch ooit zouden toetreden.

Het is goed mogelijk dat een Brexit allerlei protectionistische instincten losmaakt op het continent en de EU haar “ongehoorzame leerling” wil straffen door markttoegang te belemmeren voor Britse financiële diensten. Al zal dit ook investeringen op het continent schaden. Dit gedrag zou zeker overeenkomstig de reactie van de Europese Commissie zijn, die botweg weigerde[30] met Zwitserland te onderhandelen, nadat de Zwitserse bevolking in een referendum in 2014 de wens uitte het vrij verkeer voor EU-onderdanen te beperken.

Tussenkopje

Als Groot-Brittannië de EU verlaat en als de Europese reactie daarop voor jaren onzekerheid zorgt, oogst de Unie wat ze zaait. Het Britse ongenoegen is immers een voorloper van de onrust op het continent. Populisten van zowel linkse als rechtse signatuur hebben, als gevolg van zowel de euro- als de migratiecrisis, de wind in de zeilen.

Denk aan de machtsoverdrachten naar het Europese niveau na het negeren van democratische veto’s in Frankrijk en Nederland in 2005. Denk ook aan de botte weigering om een Grexit toe te laten. Al had het een alternatief kunnen zijn voor de voortdurende eurotransfers en inmenging in nationaal begrotingsbeleid. Dan was er verleden jaar de EU-beslissing Centraal- en Oost-Europese landen te negeren op het gevoelige thema van verplichte spreiding van vluchtelingen. Dat is niet eens praktisch mogelijk binnen een paspoortvrije-zone, maar de beslissing moest de aandacht afleiden van de kritiek op Angela Merkels vluchtelingenpolitiek en een zoveelste machtstransfer naar het EU-niveau.

Ten slotte was er de vijandige behandeling van Britse voorstellen om de kloof tussen de EU en de burger te verminderen, zoals een vetorecht voor nationale parlementen. Daar is ook de Duitse bevolking voorstander[31] van. Uiteindelijk is dit voorstel er in sterk verwaterde vorm gekomen. Eén ding is zeker: als een Brexit het begin van het einde inluidt van het EU-project, zijn heel wat van de schuldigen in Brussel te vinden.

---

[1] European Council (19 februari 2016), The United Kingdom and the European Union, opgevraagd van http://www.consilium.europa.eu.

[2] European Council (19 februari 2016), The United Kingdom and the European Union, opgevraagd van http://www.consilium.europa.eu.

[3] Stephen Booth (21 februari 2016), ‘What did the EU achieve in its EU renegotiation?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/what-did-the-uk-achieve-in-its-eu-renegotiation/.

[4]  Stephen Booth (21 februari 2016), ‘What did the EU achieve in its EU renegotiation?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/what-did-the-uk-achieve-in-its-eu-renegotiation/.

[5] Pawel Swidlicki (12 februari 2016), ‘Exempting Britain from “ever closer union” – where are we at?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/exempting-britain-from-ever-closer-union-where-are-we-at/.

[6] Alastair Macdonald (29 februari 2016), ‘Britain’s EU deal – hollow or substantial?’, Reuters http://www.reuters.com/article/us-britain-eu-law-substance-idUSKCN0W21E5.

[7] EUR-Lex (2016), Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, EEG-Verdrag, opgevraagd van http://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=URISERV%3Axy0023.

[8] Pawel Swidlicki (12 februari 2016), ‘Exempting Britain from ‘’ever closer union’’ – where are we at?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/exempting-britain-from-ever-closer-union-where-are-we-at/.

[9] Pawel Swidlicki (12 februari 2016), ‘Exempting Britain from “ever closer union” – where are we at?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/exempting-britain-from-ever-closer-union-where-are-we-at/.

[10] Alastair Macdonald (19 februari 2016), ‘This is not a pipe – the surrealist Brexit summit’, Reuters http://uk.reuters.com/article/uk-britain-eu-surreal-idUKKCN0VS033. 

[11] Pieter Cleppe (3 juli 2014), ‘Groot-Brittannië is de echte bondgenoot van ons land in Europa’, Knack.be http://www.knack.be/nieuws/wereld/groot-brittannie-is-de-echte-bondgenoot-van-ons-land-in-europa/article-opinion-262631.html.

[12] Pieter Cleppe (6 mei 2015),  ‘De Britse hervormingsagenda is een kans om de Europese Unie weer op de rails te krijgen’, Knack.be http://www.knack.be/nieuws/wereld/de-britse-hervormingsagenda-is-een-kans-om-de-europese-unie-weer-op-de-rails-te-krijgen/article-opinion-568221.html.

[13]  Stephen Booth (21 februari 2016), ‘What did the EU achieve in its EU renegotiation?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/what-did-the-uk-achieve-in-its-eu-renegotiation/.

[14] Open Europe (23 februari 2016), Cameron: Government would promptly trigger Article 50 in the event of a Leave vote, opgevraagd van http://openeurope.org.uk/daily-shakeup/cameron-government-would-promptly-trigger-article-50-in-the-event-of-a-leave-vote/.

[15] Wikipedia (2016),  Opinion polling for the United Kingdom European Union membership referendum, opgevraagd van https://en.wikipedia.org/wiki/Opinion_polling_for_the_United_Kingdom_European_Union_membership_referendum.

[16] ORB International (februari 2016), Should the UK remain a member of the European Union or leave the European Union, opgevraagd van http://www.opinion.co.uk/perch/resources/eu-referendum-press-release-feb-2016.pdf.

[17] Oddschecker (2016), Brexit referendum betting odds, opgevraagd van http://www.oddschecker.com/politics/british-politics/eu-referendum/referendum-on-eu-membership-result. 

[18]  Szu Ping Chang (28 februari 2016), ‘Mervyn King: the Eurozone is doomed’, The Telegraph http://www.telegraph.co.uk/business/2016/02/28/mervyn-king-the-eurozone-is-doomed/.

[19] Raoul Ruparel (4 maart 2015), ‘UK secures important victory at ECJ to preserve the single market’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/uk-secures-important-victory-ecj-preserve-single-market/.

[20] Raoul Ruparel (4 maart 2015), ‘UK secures important victory at ECJ to preserve the single market’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/uk-secures-important-victory-ecj-preserve-single-market/. 

[21] Paul De Grauwe (22 februari 2016), ‘Voor EU is Brexit wellicht het beste’ (video), Knack.be http://www.knack.be/nieuws/wereld/paul-de-grauwe-voor-eu-is-brexit-wellicht-het-beste-video/article-normal-669033.html.

[22] Wikipedia (2016), Scottish independence referendum, 2014, opgevraagd van https://en.wikipedia.org/wiki/Scottish_independence_referendum,_2014. 

[23] Raoul Ruparel (22 februari 2015), ‘The mechanics of leaving the EU – explaining article 50’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/the-mechanics-of-leaving-the-eu-explaining-article-50/.

[24] Open Europe (1 maart 2016), Cameron hits back at accusations of scaremongering in EU referendum campaign following publication of official document on withdrawal process, opgevraagd van http://openeurope.org.uk/daily-shakeup/cameron-hits-back-at-accusations-of-scaremongering-in-eu-referendum-campaign-following-publication-of-official-document-on-withdrawal-process/.

[25] Pawel Swidlicki (29 februari 2016), ‘Would Brexit lead to “up to decade or more of uncertainty”?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/would-brexit-lead-to-decade-or-more-of-uncertainty/. 

[26] Open Europe (1 maart 2016), Cameron hits back at accusations of scaremongering in EU referendum campaign following publication of official document on withdrawal process, opgevraagd van http://openeurope.org.uk/daily-shakeup/cameron-hits-back-at-accusations-of-scaremongering-in-eu-referendum-campaign-following-publication-of-official-document-on-withdrawal-process/.

[27] Stephen Booth (2 maart 2016), ‘Nothing comes for free inside or outside the EU’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/4414/.

[28] Stephen Booth (28 oktober 2015), ‘What would a “Norway-Style” relationship with the EU entail?’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/what-would-a-norway-style-relationship-with-the-eu-entail/.

[29] Open Europe (12 juni 2012), Trading Places: Is EU membership still the best option for UK trade and what are the alternatives?, opgevraagd van http://openeurope.org.uk/intelligence/britain-and-the-eu/eu-membership/.

[30] Pawel Swidlicki (10 april 2015), ‘Swiss told to vote again on free movement – except this time the stakes are higher’, Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/swiss-told-to-vote-again-on-free-movement-except-this-time-the-stakes-are-higher/.

[31] Nina Schick (13 oktober 2015), ‘New poll: Majority of German voters back red card for national parliaments’,  Open Europe http://openeurope.org.uk/today/blog/new-poll-majority-of-german-voters-back-red-card-for-national-parliaments/. 

Is het einde van Merkel als Duitse leider nabij ?

Gepubliceerd op Express.be

De kans wordt met de dag groter dat Angela Merkel zichzelf niet opvolgt als Duits Bondskanselier na de verkiezingen van volgend jaar. Ongeveer 40% van de Duitsers wil dat ze opstapt en haar populariteit is inmiddels zo sterk gedaald dat ze voor haar eigen partij, die zelf verscheurd wordt door het vluchtelingenvraagstuk, eerder een obstakel vormt.

Bovendien bedreigt haar halsstarrige weigering om een bovengrens voor vluchtelingen in te voeren ook de band met de Beierse CSU, die de hoeksteen van de Christendemocratische machtsbasis vormt. Er staat op dit moment nog geen opvolger klaar, maar dat wordt ter elfder ure wel opgelost.

Met het verdwijnen van Merkel van de politieke scene in Duitsland dreigt de Europese Unie ook een grote medestander te verliezen om meer macht naar het EU-niveau over te hevelen. Haar opvolger zal zich wellicht wat gematigder opstellen op dat vlak. Toch zou het verkeerd zijn te denken dat een andere politicus een fundamenteel verschillend beleid had gevoerd. 

Hieronder een terugblik op haar drie grote beleidsfouten:

Energiewende 

De zogenaamde “Energiewende”, een beslissing om volledig uit nucleaire energie te stappen uit , heeft de energieprijs in Duitsland fors de hoogte ingejaagd. Merkel, die natuurkunde studeerde, was zelf steeds voorstander van nucleaire energie, tot op het moment dat de publieke opinie in Duitsland keerde, na de kernramp in Fukushima. Toch had waarschijnlijk geen enkele andere politicus toen aan de druk van de publieke opinie kunnen weerstaan. Dat in contrast met iemand zoals de prominente milieu-activist George Monbiot, die na de catastrofe net zijn mening over nucleaire energie had bijgesteld , omdat “een slechte en verouderde kerncentrale die onvoldoende veilig was, werd getroffen door een monsterlijk grote aardbeving en een serieuze tsunami [die] voor zover we weten nog bij niemand heeft geleid tot een dodelijke dosis straling.”

Noodleningen aan eurolanden

De noodleningen aan eurolanden dienden vooral om regelrechte staatsfaillissementen vermijden. Dat had niet enkel grootbanken in zware problemen kunnen brengen, maar had ook tot een stijging van de rentevoet kunnen leiden die in heel Europa overheden tot zware besparingen zou hebben gedwongen. De Griekse crisis van vorige zomer toont maar het topje van de ijsberg. Een “Grexit” zou misschien wel tot een opbreken van de eurozone hebben geleid, wat voor Merkel de voornaamste reden was om terug te krabbelen. Zoals met elke verslaving, is het pijnlijk om er mee te stoppen. Geen enkele andere politicus zou aan de druk ontsnapt zijn om “cold Turkey” toch nog maar even uit te stellen. Als de euro opbreekt, zal het door toedoen van de markten zijn.

Communicatie tijdens de asielcrisis

Haar communicatie tijdens de asielcrisis ten slotte kostte Merkel finaal echt populariteit. Dat heeft er wellicht mee te maken dat de effecten veel meer direct zichtbaar in het straatbeeld zijn dan bij financiële thema’s. Het wordt echter soms wel eens vergeten dat ook andere landen, zoals België, geen formeel plafond voor vluchtelingen hebben. Wel is er een maximale grens voor het aantal registraties per dag. Merkel had vooral een “selfieprobleem”, waarbij ze met vluchtelingen op de foto ging en zo ook onder druk kwam om enkele verwelkomende uitspraken te doen, zoals “Wir schaffen das”. Allemaal goed bedoeld, ongetwijfeld, maar wanneer tot 10 miljoen vluchtelingen klaarstaan om naar Europa te komen, is het belangrijk ook eerlijk te communiceren dat nu eenmaal niet iedereen kan worden opgevangen of dat de Europese bevolking er nu eenmaal niet toe bereid is dat te doen op het Europese grondgebied. Gezien de omvang van de vluchtelingenstroom is het sowieso verkeerd te denken dat zonder Merkels communicatie de crisis er niet zou zijn geweest. Bovendien heeft Merkel ondertussen al lang haar bocht gemaakt, na het nemen van enkele maatregelen, zoals tijdelijke grenscontroles, het terugsturen van criminele vluchtelingen en het opnieuw toepassen van de Dublin-verordening voor Syrische vluchtelingen, hoewel dat in de praktijk allemaal weinig uitmaakt.

Op weg naar de uitgang

Tenzij Merkel de negatieve tendens alsnog kan ombuigen, is ze dus op weg naar de uitgang. Dat staat echter los van de leidende positie van Duitsland binnen de EU. Duitsland is de “Zahlmeister” van de eurozone en beslist dus, ook al omdat het land de grootste economie heeft en de euro op Duitse kredietwaardigheid is gebouwd. Gezien het belang van de eenheidsmunt, kan Duitsland die macht ook op EU-niveau doorzetten, bijvoorbeeld door de Ieren er toe te dwingen hun standpunt over CO2-emissies voor auto’s bij te stellen of de Grieken er toe te dwingen “hotspots” voor de registratie van asielzoekers op te richten, allemaal op basis van de financiële afhankelijkheid van die landen. Elke andere Duitse leider zal dus ook de status van Merkel krijgen.

Duitsland overspeelt zijn hand

Wat wel duidelijk wordt is dat Duitsland stilaan zijn hand aan het overspelen is, nadat het eerst nogal tegen heug en meug de rol van leider opnam. Italië is momenteel heel zwaar de forcing aan het voeren tegen Duitsland. Bovendien hebben de acties van Merkel en de Europese Commissie om het Duitse vluchtelingenprobleem op te lossen door een rel te creëren met de Oost-Europese landen daar veel anti-EU sentiment opgepookt. De Duitse hegemon – wellicht dus zonder Merkel – zal het dus wat rustiger aan moeten doen. 

Kijk naar Belgisch-Australische oplossing voor de asielcrisis

Gepubliceerd in De Volkskrant. English version here

Europese beleidsmakers zitten met de handen in het haar. Recent nog zeiden Mark Rutte en de Europese Raadspresident, Donald Tusk, dat er nog maar twee maanden zouden resten om een oplossing uit te dokteren voor de asielcrisis. Anders was het afgelopen met het vrij reizen binnen de Schengenzone.

België stelde onlangs een mogelijke oplossing voor. Als geen ander land heeft het belang bij de Schengenzone, waarvan een opbreken ongekende economische kosten met zich zou meebrengen. België wil dat vluchtelingen verplicht worden om een asielaanvraag in te dienen in gesloten Griekse opvangcentra, die tot 300.000 plaatsen moeten kunnen aanbieden.

Harteloos? Allerminst. In Australië leidde een gelijksoortig beleid, waarbij men verplicht een asielaanvraag moet stellen in door Australië beheerde asielcentra in Papoea-Nieuw-Guinea ertoe dat geen enkele asielzoeker nog verdronk. In Europese wateren verdronken daarentegen verleden jaar nog - officieel - 3.695 mensen. Niettemin was er tot voor kort een grote terughoudendheid om dit te overwegen. Nu bestudeert de EU het Belgische voorstel. Gezien de dodentol, zou bescheidenheid de Europese tegenstanders van het Australisch model sieren.

Verdrinkingsdoden

Ook als er binnengrenzen zouden komen, moet de buitengrens worden bewaakt

Op dit moment zijn Griekenland en Italië bezig met het opzetten van zogenaamde 'hotspots', waar asielzoekers zich kunnen laten registreren. Tot dusver zette Griekenland er nog maar één op, in Lesbos.

De bevoegde Belgische staatssecretaris, Theo Francken, wil een 'Europeanisering van die hotspots', om het 'over te nemen van de Grieken, en niet om 8.000 of 10.000 opvangplaatsen te creëren, want dat is gewoon belachelijk, maar 100.000 of 200.000 (...) Nu gaat het om vingerafdrukken nemen en reis maar door. Ze moeten in gesloten faciliteiten blijven. Wie recht op internationale bescherming krijgt, zal overgeplaatst worden, en dan is de kans groter dat je in Boekarest belandt dan in Brussel, en wie dat recht niet heeft moet vanuit die hotspots teruggestuurd worden'.

Het is bijzonder naïef om te denken dat een einde maken aan Schengen, een bijzonder dure zaak, mensen ervan zou weerhouden om de grenzen over te steken. Een landgrens bewaken is bijzonder moeilijk. Het zou geheel onzinnig zijn om te denken dat de 10 miljoen personen die volgens de Duitse minister van Ontwikkelingssamenwerking de komende jaren naar Europa willen komen in Griekenland, de Balkan of Italië kunnen worden gehouden. Ook als er binnengrenzen zouden komen, moet de buitengrens worden bewaakt. Dat laatste is enkel mogelijk als men asielzoekers niet langer toelaat om door te reizen wanneer ze de grens hebben overgestoken. Het is ook de enige methode die de vele verdrinkingsdoden kan stoppen, wat Australië bewees.

Nieuwe stad

Er zijn meer en meer voorstanders voor het idee dat westerse landen op lange termijn een stad ontwikkelen in het Midden-Oosten of Noord-Afrika, waar alle vluchtelingen naar toe kunnen

Op langere termijn moet het nog grootschaliger. Er zijn meer en meer voorstanders voor het idee dat westerse landen op lange termijn een stad ontwikkelen in het Midden-Oosten of Noord-Afrika, waar alle vluchtelingen naar toe kunnen. Zo was Hongkong ooit ook een stad beheerd door Britse ambtenaren, bewoond door Chinezen op de vlucht voor de terreur van Mao. Een prominente Egyptische zakenman identificeerde reeds 23 onbewoonde Griekse eilanden waarvan hij er één wil aankopen om er vluchtelingen te verwelkomen, maar de Griekse regering had geen interesse. Het kan alleszins tot inspiratie dienen in de zoektocht naar een locatie voor grootschalige opvangcentra in Griekenland - of daarbuiten, indien de Griekse regering weigert.

De maatregelen waartoe EU-landen tot nu toe besloten, zetten geen zoden aan de dijk. Asielzoekers spreiden is binnen een gebied zonder grenscontroles eenvoudigweg niet mogelijk. Mensen kunnen gewoon vrij reizen van bijvoorbeeld Polen naar Duitsland. Enkel Schengen opheffen verhindert dit, maar dat willen de Europese beleidsmakers terecht niet.

In de eerste plaats weigeren de lidstaten echter het zogenaamde akkoord hierover uit te voeren. Van de 160.000 asielzoekers uit Italië en Griekenland werden er maar 272 effectief verwelkomd. Iedereen weet dat de beslissing om zo'n 'relocatie' te organiseren eigenlijk niet meer is dan iets wat Angela Merkel nodig heeft om te kunnen zeggen dat ze aan een 'Europese oplossing' werkt voor het probleem wat ze volgens velen zelf heeft gecreëerd.

Ook meer grenswachten of meer geld en macht voor het Europese grensagentschap Frontex zullen de toestroom niet stoppen. In de eerste weken van dit jaar maakten reeds 45.000 asielzoekers de gevaarlijke overtocht uit Turkije naar Griekenland. Men kan het aantal grenswachten wel verdubbelen, maar de toestroom zal niet stoppen zolang wie illegaal de Griekse eilanden bereikt en wordt betrapt, gewoon mag doorreizen. Wie door de Italiaanse kustwacht wordt gered in de zee tussen Libië en Italië, wordt dan weer naar het Italiaanse vasteland gebracht, tot grote tevredenheid van mensensmokkelaars.

De Nederlandse regering heeft het idee om met Turkije overeen te komen dat EU-lidstaten 250.000 asielzoekers per jaar toelaten, op voorwaarde dat Turkije dan alle illegale migranten terugneemt die de grens met de EU proberen over te steken. Er zit wel iets in dit plan, maar het blijft sterk afhankelijk van de goede wil van Turkije, terwijl het ook niets doet aan de smokkelroute tussen Libië en Italië.

De situatie moet onder controle worden gebracht, ook om een einde te maken aan de voortdurende scheepsrampen met vluchtelingen. Dat kan dus via de Australische oplossing die België nu ook voorstelt. Europa hoeft de slechte omstandigheden die Australië in zijn asielcentra biedt niet te kopiëren. Er is geen enkele reden waarom de leefomstandigheden in centra aan de grenzen van de EU niet evenwaardig zouden kunnen zijn aan die in Noord-Europese asielcentra, als niet Griekenland maar Noord-Europese landen die taak ter harte zouden nemen. Allemaal utopisch? De bescheiden oplossingen hebben alleszins gefaald.

An EU Subsidiarity Court as a means to keep the ECJ in check

Published in New Direction's magazine (p.38)

The European Court of Justice (ECJ) in Luxembourg is the final arbiter when it comes to interpreting the EU Treaties. This Court has done many good things for the cause of removing barriers between European countries, as for example condemning Germany for not allowing a French liquor, Cassis de Dijon, onto its market. At the same time, The Court has been accused of violating the principle of subsidiarity, which it is supposed to protect. As former German President Roman Herzog has pointed out: 

“Judicial decision-making in Europe is in deep trouble. The reason is to be found in the European Court of Justice (ECJ), whose justifications for depriving Member States of their very own fundamental competences and interfering heavily in their legal systems are becoming increasingly astonishing. In so doing, it has squandered away a large part of the trust it used to enjoy.”

After having reviewed some of the ECJ’s decisions, Herzog has concluded that the “the ECJ undermines the competences of the Member States even in the core fields of national powers”. Furthermore, he noted that “the ECJ deliberately and systematically ignores fundamental principles of the Western interpretation of law, its decisions are based on sloppy argumentation, it ignores the will of the legislator, or even turns it into its opposite, and invents legal principles serving as grounds for later judgments." Also the former President of the Belgian Constitutional Court, Marc Bossuyt, has lamented that the ECJ has been extending its competences, creating a serious threat of a "government by judges”.

That the ECJ has occasionally served as a motor on the EU machine, instead of as a check, should perhaps not even be personally blamed on ECJ judges. In history, also other Constitutional Courts in federal states, like the US Supreme Court, have tended to favour centralisation over time. Moreover, the preamble of the EU Treaties instructs the ECJ to help realise “ever closer union”. While it’s disputed what the actual legal significance of this is, the ECJ’s current President, Koen Lenaerts, has himself admitted the ECJ uses the preamble as a guide. He also said that vague text in the EU Treaties has often been inserted “quite deliberate” when politicians can’t agree, so it is left to the ECJ to fill in the gaps when problems arise.

From 2010 on, the Lisbon Treaty has expanded the powers of the  ECJ, allowing it to wade into the area of EU justice and home affairs cooperation, for example, and enabling it to use the EU's Charter of Fundamental Rights as a basis to judge national legislation, ever increasing the scope of the EU’s influence.

An example of the ECJ overreaching was its “Mangold”-ruling from 2005, whereby it banned a German measure which temporarily allowed 52 year-olds to conclude temporary employment contracts without restrictions, in order to help them to find a job. Previously, one needed to be at least 58 year old. The ECJ didn’t even invoke a directive which would have been violated, but claimed that a "general principle of community law", a ban age discrimination, hadn’t been respected. One can only guess what this – otherwise laudable principle - has to do with the EU’s core mission to remove barriers between countries. The German Constitutional Court ruled in 2010 on the issue. While it agreed with the content of the ECJ’s assessment, it more importantly recalled explicitly that it is its job to check whether the balance of competences between the EU and its member states has been respected. 

This brings us to how the ECJ can be kept in check. One of the proposals which we’ve made with Open Europe is to create an EU Subsidiarity Court, through changing the EU Treaties, taking advantage of the increasing support across Europe for EU reform. This institution would be composed of the presidents of the Constitutional Courts of the member states. One would be able to file appeal against any ECJ decision on the grounds of “subsidiarity” or distribution of competences. Apart from that, unrelated to a specific case, member states would be able to drag the EU Commission, not much more innocent than the ECJ in this regard, before the Subsidiarity Court, through a so-called “reverse infringement procedure”, to force it to change EU legislation where the EU violated national sovereignty.

Much like in the Belgian and French legal order the “Court of Cassation” only reviews whether the legal procedure has been respected, without delving into the specific facts of any case, such an EU Subsidiarity Court would only be able to overrule the ECJ if ECJ judges would once again have abused their mandate to subject policy areas to EU control, for example by making up a “general principle of community law" in order to justify declaring specific national laws invalid.

Naturally, national Constitutional Courts would need to hire more staff and those member states without a national Constitutional Court would need to create a new independent judicial body specialized in the distribution of competences between the EU and its member states. The fact that the Subsidiarity Court would be independent and superior to the EU machinery while remaining an integral part of the national legal order would make it into a proper intergovernmental nanny for the ECJ.

Five targets for the Dutch EU Presidency to be considered a success

Published on Politico

Without wanting to overburden the Dutch policy makers who are presiding the EU Council during the first six months of this year, here are five specific targets they are very well capable of achieving:

1.      Protect Schengen by exploring alternatives for how to protect the external border

Following the tightening of Danish border controls with Germany, hours after Sweden imposed similar measures, Denmark’s Prime Minister Lars Loekke Rasmussen warned: "If the EU cannot protect the external border you will see more and more countries forced to introduce temporary border controls."

Blowing up Schengen would cost Europe dearly, so protecting its external borders is critical. Even if Schengen collapsed, it would still be important for European countries to cooperate in guarding the Mediterranean border. That doesn’t mean creating yet another supranational bureaucracy, but it does mean exploring alternatives to failed policies (3695 people died at sea last year). To avoid this, the EU should consider Australia’s approach. That country faces a similar challenge yet it’s managed to nearly stop all migrant drownings. So far, however, the EU considers this taboo.

It needs to be made clear that arriving in Lesbos or being saved by the Italian coast guard doesn’t mean a free pass into the EU. To send such a signal and to avoid that people risk their lives, Australia sends irregular immigrants to off-shore refugee shelters. The EU shouldn’t replicate the bad conditions at these shelters, but it can’t lecture Australia given the high death toll in European waters. The offer by an Egyptian businessman to house refugees on 23 uninhabited Greek islands was arrogantly brushed aside. The modest solutions have failed and it’s now up to the Dutch to urge Europe to get its act together and explore more ambitious alternatives.

2.      Make sure the UK obtains its desired reforms in the run-up to its EU membership referendum

A poll conducted by Open Europe found that 65 per cent  of voters would choose to stay in the EU if Cameron secures all his renegotiation demands. Somewhat surprisingly, the most important issue for voters is that the U.K. not be disadvantaged by decisions taken by Eurozone states. . This can be done without a Treaty change by changing voting procedures in the Council. It would appease fears that the EU is becoming primarily about the Eurozone and drifting from its initial purpose as a vehicle to remove trade barriers. It’s really something EU proponents should like, given that it would protect the EU’s single market from Eurozone protectionism.

Apart from the ongoing quest for a legal solution on limiting in-work benefits for EU-migrants, the so-called “red card” for national parliaments is also important. The European Commission should promise that if a group of national parliaments objects to something, the issue gets dropped. This would introduce a pan-European logic. The proposal was originally the idea of Commission Vice-President Frans Timmermans and was also recently endorsed by Merkel’s Bavarian sister party, the CSU.

The Dutch government could itself benefit from making these EU reforms, as this may make the Dutch public less eager to give the establishment a kicking when it votes on the EU-Ukraine Association Treaty on April 6, which is really a proxy vote on the current European Union.

3.      Sharpen up the Better Regulation agenda

In December, the European Commission, the European Parliament and member states agreed an inter-institutional deal on better EU law-making.Unfortunately, the idea of an independent panel tasked with assessing the impact of EU Commission proposals and substantial changes to those proposals was watered down. The latest compromise no longer makes longer any reference to a strong independent panel and the institution in question determines whether changes are “substantive.”

 

There are a number of ways to add more flesh to the Better Regulation agenda. One is to request a mandatory final subsidiarity and proportionality check before any final piece of legislation is approved, to consider whether it should be even the EU’s job to take a certain measure and whether this measure isn’t excessive. Other ideas include the creation of a “Subsidiarity Watchdog”, manned by an MP from each member state and an annual “Subsidiarity Review” by member states. Finally, there should also be specific targets detailing by how much to cut the existing burden of EU regulation, something which the UK is also demanding as part of its renegotiation. If the Better Regulation exercise leads nowhere, the issue will surely return in the future anyway.

4.      Start an alliance to reform the EU’s wasteful Budget

The EU is set to spend almost 1 trillion euro during the 2014-2020 budget period. There will be a “mid-term review” at the end of this year, but these have never amounted to much in the past. Now the Dutch EU Presidency has the opportunity to change that by rallying countries around a program to cut and reform the next EU budget..

Given that more than 270 billion euro over seven years are still being sent to agricultural landowners, including the Queen of England, the EU’s Common Agricultural Policy deserves a head-on attack. So far, it hasn’t really been questioned because of obscure vested interests and because arrangement that to U.K.’s “rebate” in the EU budget will also be reduced when CAP spending is cut.

Secondly, countries should be exempt from having to pay money to Brussels which spent in poorer regions of richer countries. Open Europe has calculated that the main beneficiary of such a reform would have been France, if implemented in the previous EU budget period, whereas Central and Eastern European countries would also benefit and receive more cash. Southern Europe and EU bureaucracy would be hit, however.

The eurocracy also needs to experience some of the “austerity” it imposes on others. Overly generous salaries and pensions, especially those of EU officials hired before 2004, need to be cut, the tax-free 16% bonus non-Belgian EU officials enjoy needs to go, and EU institutions that serve no unique purpose and duplicate the work of other EU bodies must be scrapped. All these sensible reforms enjoy firm support among European electorates. If the Dutch presidency wants to reduce the EU’s “democratic deficit,” here’s how.

5.      Push for a new round of EU services liberalization through a “coalition of the willing”

Opening up services markets in the EU is a long-overdue measure that is only getting more urgent with the growth of e-commerce. Former Dutch EU Commissioner Bolkestein’s attempt to do this more than a decade ago according to the liberalizing “country of origin principle” — which forces member states to welcome each other’s services providers — was met by fierce resistance from France, Belgium and Germany. As a result, the principle was removed in the final version of the services directive, which broadly failed as a result.

The EU Commission needs to reintroduce Bolkestein’s proposal to open up services, but it must now do it in the framework of “reinforced cooperation,” so that only a “coalition of the willing” would open up their services markets to each other. The “Polish plumber” would unfortunately still be unwelcome in France, but would be welcome in Lithuania, Sweden and Italy.

The Dutch EU Presidency should get the 28 member states to agree to allow a number of willing countries to go forward and engage in reinforced cooperation in this area, so that the EU Commission can then make a move. Open Europe’s calculations indicate that if the 12 countries that support EU services liberalization went ahead and opened up their services markets, this would produce a boost of up-to 1.17 percent in EU GDP, generating €147.8 billion.